لغت و اعراب : سمع : گوش و نيروى شنوايى . بصر : چشم و نيروى بينايى . قليلًا ما « ما » زايده براى تأكيد قلّت است . ذرأ الخلق : ايجاد و اظهار كرد آن را . تفسير : وَهُوَ الَّذِى أَنشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ اين آيات پس از نكوهش كفّار در انتخاب شرك ، در مقام اقامهء دلايل و براهين مختلف بر توحيد و معاد است . معناى آيه : و او كسى است كه براى شما گوش و شنوايى و ديدگان و بينايى و دل‌ها بيافريد ، اما بسيار كم سپاس مىگزاريد . بايد دانست كه دو نعمت گوش و چشم از نعمت‌هايى است كه به جنس حيوان عطا شده و زنده‌هاى نباتى از آنها محروم‌اند . و تقديم سمع بر بصر براى فضيلت و اهميت آثار آن است و از جمله آن كه فقدان سمع در انسان سبب فقدان نعمت عظيم تكلّم است . و دربارهء مفرد آوردن آن در همهء موارد استعمال قرآنى ، گفته شده كه جمع بستن آن خلاف فصاحت در نزد فصحاى عرب بوده ، و برخى گفته‌اند به خاطر اين است كه به وسيلهء گوش تنها يك نوع از مدركات درك مىشود يعنى صدا ، و با چشم انواعى از مدركات درك مىشود مانند روشنى ، رنگ‌ها ، حركات و سكون و اشكال و هيئت‌ها . و ذكر قلب به لحاظ اين است كه آن نيرويى ما فوق نيروها و از مختصات انسانى در مقابل حيوانات است يعنى درك كليات و عاقبت امور كه فراتر از تعقل و تصور جزئيات است . وَهُوَ الَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ * وَهُوَ الَّذِى يُحيْى وَيُمِيتُ وَلَهُ اخْتِلَافُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ يعنى : و اوست كسى كه شما را در اين زمين پديد آورد . يعنى مواد اوليهء اين كرهء خاكى را طبق حركت جوهرى سير داد تا نطفه و عَلَقه و مُضغه و جنين و وليد و رضيع شديد و در روى اين زمين به راه افتاديد . و بالأخره به سوى او گردآورى مىشويد . يعنى از روى زمين دوباره در عمق خاك هضم مىگرديد و باز به وسيلهء نفخهء سوم صور در محكمهء عدل الهى